W 1390 roku pod kierunkiem Mikołaja Fellensteina, Krzyżacy zaczęli budować w Bytowie murowany zamek na wzniesieniu w południowo-wschodniej części miasta. Wzniesiono go na planie prostokąta o wymiarach 49x70 m. z kamieni eratycznych i cegły. Przy skrzydle północno-zachodnim postawiono trzypiętrowy, podpiwniczony dom mieszkalny. W budynku tym znajdowały się najważniejsze pomieszczenia, takie jak refektarz, kaplica i mieszkanie prokuratora. Na najwyższej kondygnacji mieściły się magazyny.

Przy skrzydle południowo-zachodnim zbudowano piętrową kuchnię z magazynem żywności. W jej sąsiedztwie znajdowała się studnia. Brama wjazdowa została wzniesiona od strony północno-wschodniej. Przed bramą wjazdową wykopano fosę nad którą przerzucono most zwodzony. W narożnikach skrzydeł postawiono cztery potężne baszty. Warownia pozwalała zastosować do obrony broń palną.

W 1466 roku zamek kupił książę pomorski Eryk II. W 1500 roku otoczono warownię ziemnymi fortyfikacjami i bastejami mogącymi prowadzić ostrzał artyleryjski. W drugiej połowie XVI wieku zamek był w rękach Gryfitów, którzy w latach 1560-70 wybudowali przy skrzydle południowo-wschodnim Dom Książęcy. W XVII wieku w domu średniowiecznym umieszczono piekarnię i browar. Przy kurtynie północno-wschodniej w roku 1623 zbudowano nowy budynek zwany Domem Wdów. Niewielkie zniszczenia przyniosła warowni wojna trzydziestoletnia. Wraz ze śmiercią w 1638 roku ostatniego z Gryfitów, na mocy układu zamek przechodzi w ręce Polski i pełni rolę siedziby starosty.

W czasie wojny polsko-szwedzkiej zamek spłonął. Częściowo odbudowany po przejęciu miasta przez elektora brandenburskiego Fryderyka Wilhelma I. W XIX wieku umieszczono na zamku sąd i więzienie. Pierwsze prace konserwatorskie przeprowadzono w latach 1930-39. Ostatecznie zamek odbudowano z przerwami w latach 1957-62 i 1969-90 umieszczając w nim Muzeum Zachodniokaszubskie oraz hotel z restauracją i bibliotekę.

źródło: wikipedia.org


Muzeum Zachodnio-Kaszubskie w Bytowie zajmuje północne, najstarsze skrzydło zamku zwane Domem Zakonnym oraz dwie przylegające do niego Baszty: Młyńską i Prochową jak również kurtynowy mur obronny.
Zwiedzanie rozpoczynamy od parteru na którym znajduje się stała wystawa etnograficzna poświęcona kulturze materialnej Kaszubów Bytowskich. Z ostatniej z sześciu sal tej wystawy wchodzimy krętymi ceglanymi schodami na pierwsze piętro, znajdują się tutaj wystawy o charakterze artystyczno historycznym: dawna sztuka sakralna, portrety książąt pomorskich, trofea myśliwskie oraz wystawy czasowe. Po zwiedzeniu ekspozycji pierwszego piętra powracamy na krętą gotycką klatkę schodową aby wejść na drugie piętro. Po prawej stronie korytarza znajduje się wejście do obszernej sali wystaw czasowych. Prezentowane są tutaj ekspozycje sztuki dawnej i współczesnej oraz wystawy o charakterze historycznym, etnograficznym i podróżniczo-kolekcjonerskim. Aby dotrzeć do baszty młyńskiej i murów obronnych powracamy do wąskiego korytarza. Na jego końcu widać rozwidlenie: gdy skręcimy w lewo dotrzemy do baszty młyńskiej w której zwiedzić można salę rycerską oraz komnatę poświęconą historii i odbudowie zamku. Z baszty schodkami w dół dotrzemy na mury obronne, z których jak na dłoni widać cały zamkowy dziedziniec. Tu kończy się zwiedzanie muzeum, aby wyjść na zewnątrz trzeba powrócić z murów do baszty i kierując się strzałkami na ścianach przejść długim korytarzem będącym jednocześnie północnym murem obronnym o czym przypominają wąskie okienka strzelnicze przez które widać położone w dolinie miasto. Na końcu korytarza należy skręcić w prawo na główną klatkę schodową, która wyprowadzi zwiedzających na zamkowy dziedziniec.

Opis wystaw

Parter - wystawa etnograficzna Kultura materialna Kaszubów Bytowskich
W średniowieczu znajdowały się tutaj pomieszczenia mieszkalne dla knechtów i służby oraz pomieszczenia gospodarcze: piekarnia, kuchnia i browar. Obecnie każda z sześciu sal parteru poświęcona jest odmiennej grupie zabytków etnograficznych.

Sala pierwsza: Rolnictwo (uprawa ziemi i hodowla zwierząt)
Kolekcja obejmuje narzędzia i sprzęty rolno-hodowlane stosowane na ziemi bytowskiej na przestrzeni ostatnich dwóch wieków. W zbiorach znajdują się zarówno przedmioty, które bezpowrotnie wyszły z użycia, jak i te, które spotkać można współcześnie w każdym niemal gospodarstwie. Do najbardziej archaicznych zaliczyć należy drewniane jarzma na krowy i jarzma podwójne na woły. Reprezentowane są także radła z drewnianymi odkładnicami, drewniane brony, cepy dwukapicowe, plecione baty z dębowych łubków, dłubane naczynia zasobowe na ziarno, dłubane koryta do parzenia ubitych świń, żarna i młyny kaszowe.

Sala druga: Zajęcia pozarolnicze
Jest to grupa zajęć, które nie stanowiły głównego źródła utrzymania, jak np. rzemiosła wiejskie, ale były wykonywane jako dodatkowe obok rolnictwa i hodowli zwierząt. Kolekcja obejmuje zbiór eksponatów dotyczących rybołówstwa, pszczelarstwa, zbieractwa i łowiectwa.
W zbiorach dotyczących rybołówstwa znajduje się ok. 20 ości do kłucia ryb wykonywanych we własnym zakresie metodą chałupniczą (np. przerobione z wideł) lub na zamówienie w warsztatach kowalskich. Na uwagę zasługuje jedyny w zbiorach młot do głuszenia ryb, a także dłubanka wydobyta z jeziora Bobęcino niedaleko Miastka oraz narzędzia związane z zimowymi połowami pod lodem (odbywającymi się i współcześnie), takie jak: specjalnie skonstruowane siekiery do wyrąbywania przerębli, wyciągarka do sieci na płozach oraz matniowa sieć ciągniona do przeciągania pod lodem. Ponadto zgromadzony jest sprzęt do połowu raków łowionych w dużych ilościach w miejscowych jeziorach. Są to przede wszystkim bębenki zwane tutaj wiancorkami. W zbiorach znajduje się także jedyny egzemplarz ceramicznej lampy do wabienia raków w postaci dzbanowatego naczynia z okrągłymi otworami na brzuścu, wewnątrz którego palił się ogień.
Trzon zbiorów pszczelarskich stanowią słomiane koszki w różnych wielkościach i kształtach: od stożkowatych do form sześciennych. Kolekcja obejmuje 30 uli słomianych (koszek) i 5 uli domkowych, a także zbiór specjalistycznych narzędzi służących do obsługi pszczelich rojów.

W kolekcji dotyczącej zbieractwa znajdują się kosze na grzyby i jagody, wykonane z jałowcowych witek i korzeni sosnowych, grzebienie do zbierania jagód oraz różnych konstrukcji noże do wydobywania torfu i formy do ubijania surowca torfowego w kostki.

Łowiectwo obejmuje przede wszystkim zbiór kilku kłusowniczych łapic żelaznych na grubego zwierza oraz kilkanastu łapek na myszy, szczury i inne szkodniki gospodarskie. Są to w większości przedmioty własnej konstrukcji powtarzające uniwersalne, znane z innych terenów słowiańszczyzny, schematy, ale z dużym wkładem własnej inwencji, np. w jednej z łapek na szczury, jej twórca zastosował mechanizm sprężynowy pochodzący z przekonstruowanego bagażnika rowerowego.

Sala trzecia i czwarta: Rzemiosła wiejskie
Kowalstwo
Zbiór narzędzi kowalskich obejmuje praktycznie pełne wyposażenie kuźni. Posiadamy większość narzędzi, które potrzebne były w pracy kowala. Udało się pozyskać tak bogatą kolekcję dzięki przejęciu w 1992 roku wyposażenia likwidowanej kuźni w Jamnie. Uzupełnieniem zbiorów kowalskich są pojedyńcze eksponaty pozyskane w innych wsiach. W zbiorach oprócz narzędzi znajdują się także półfabrykaty kowalskie oraz gotowe wyroby, np. pługi żelazne, zawiasy i okucia do drzwi, samorobne klucze do śrub, podkowy końskie. Na szczególną uwagę zasługują dwa miechy kowalskie (jeden z nich z kompletnym osprzętem) oraz palenisko kowala-amatora posiadające drewnianą konstrukcję. Nie mniej ciekawymi zabytkami są narzędzia kowalsko-weterynaryjne, wśród których wymienić można np. hak do usuwania zębów końskich.

Kołodziejstwo
Obejmuje niewiele narzędzi, m.in. drewniane podstawy kołodziejskie do osadzania kół, półfabrykaty kół i piast, specjalistyczne narzędzia do obróbki drewna, takie jak: wiertła, ośniki ciosły i topory.

Stolarstwo
Zbiór składa się z różnorodnych narzędzi oraz gotowych wyrobów stolarskich jak: zydle, kredensy - tobryty, skrzynie, przedmioty codziennego użytku domowego. Jest to jedna z bogatszych kolekcji w muzeum.

Ciesielstwo
Typowe narzędzia ciesielskie reprezentowane są zaledwie kilkoma piłami trackimi. Kolekcję uzupełniają narzędzia używane wspólnie przez stolarzy, cieśli i bednarzy.

Bednarstwo
Kolekcja składa się przede wszystkim z gotowych wyrobów bednarskich, takich jak: beczki, balie, wiadra, masielnice. Zbiór liczy około 50 naczyń. Z ciekawszych narzędzi natomiast wymienić trzeba m.in. specjalistyczny młotek do nabijania metalowych obręczy, cyrkle i rysiki bednarskie oraz strugi do obróbki klepek.
Sala piąta: Plecionkarstwo i tkactwo

Oprócz użytkowych plecionek wykonywanych przez gospodarzy dla własnych potrzeb gospodarskich posiadamy współczesne wyroby wykonane przede wszystkim dla celów dekoracyjno-pamiątkarskich przez takich twórców jak: Albert Speiser z Motarzyna, Józef Kropidłowski z Niezabyszewa, Bronisław Pobłocki z Gostomka, Anna Ostrowska z Wdzydz Tucholskich. Zbiór liczy ponad 100 wyrobów: od koszy na grzyby, jagody i ziemniaki, po różne wielkości tzw. kip gospodarskich - płytkich koszy bez pałąka. Kolekcję uzupełniają plecione buty słomiane oraz wyplatane słomą burty do sań.
Jeśli chodzi o tkactwo, to należy ono do zajęć, których obecnie nie wykonuje się na naszym terenie. Udało się jednak zgromadzić większość narzędzi związanych z obróbką lnu i wełny, i odtworzyć w ogólnych zarysach na wystawie stałej cały proces technologiczny od momentu zrywania lnu z pola do momentu tkania gotowych wyrobów na krosnach. Jednym ze starszych eksponatów związanych z obróbką włókna lnianego jest szczotka do czesania lnu datowana na II połowę XVII w.
Sala szósta: Wyposażenie wnętrza domowego

Jest to kolekcja mebli i najróżnorodniejszych przedmiotów codziennego użytku, które zostały wydzielone z kolekcji ludowych rzemiosł jako zbiór obiektów stanowiących najbardziej charakterystyczne przedmioty wyposażenia wiejskiej chałupy. Są to nie tylko sprzęty wykonywane przez wiejskich stolarzy czy przez samych gospodarzy dla własnych potrzeb, ale i wyroby fabryczne, miejskie, np. kufry, meble posagowe, wagi, żelazka, magle w żeliwnych obudowach itp. Pozostała część kolekcji to ceramika użytkowa, głównie z okresu międzywojennego: pojemniki na kaszę, mąkę, bańki na oliwę. Posiadamy w zbiorach także kilka ludowych, wykonanych we własnym zakresie zabawek oraz magle skrzyniowe i ręczne.

Pierwsze piętro - wystawy o charakterze artystyczno-historycznym.
W średniowieczu było to główne piętro zamku. Znajdowała się tutaj siedziba zarządcy krzyżackiego i jego przybocznego oddziału rycerstwa. Znajdowało się tu pięć komnat. Pierwsza którą zwiedzamy po zejściu z krętych schodów to refektarz, następnie komnaty urzędnika krzyżackiego, kaplica zakonna oraz dwie ostatnie: dormitorium czyli mieszkania rycerstwa.

Sala pierwsza: wystawa sztuki sakralnej.
W sali będącej niegdyś refektarzem zgromadzono pozostałości wyposażenia kościółka św. Jerzego znajdującego się na przedmieściach Bytowa. Są to: barokowa, drewniana chrzcielnica, drewniane XVII wieczne płyty epitafijne, ławy kolatorskie - malowana przedstawiająca wizerunki ewangelistów i rzeźbiona przedstawiająca sceny żywota Jezusa Chrystusa oraz fragmenty snycerskich detali ozdobnych. Jedyną pamiątką po nieistniejącym dziś gotyckim kościele św. Katarzyny jest drewniana skarbonka pochodząca z XVIII wieku. W sali tej eksponowane są również rzeźby przedstawiające świętych. Trudna do datowania, prawdopodobnie gotycka madonna. Grupowe polichromowane przedstawienie św. Anny z dzieciątkiem Jezus, Marią i Józefem (XVII w.). Św. Wojciech oraz XIX wieczna rzeźba św. Jana Nepomucena. Nad potężnym gotyckim kominkiem umieszczono przedstawienie ukrzyżowania. Chrystusowi towarzyszą po obu stronach postacie ukrzyżowanych z nim łotrów. Po lewej stronie kominka barokowe rzeźby aniołków pochodzące z ludowego wystroju kościoła w Brzeźnie Szlacheckim. Jednym z najcenniejszych zabytków muzeum jest dwudrzwiowa szafa gdańska z 1773 roku wykonana w warsztacie Jana Christiana Augerera. W sali obejrzeć można też bogato rzeźbioną XVIII wieczną skrzynię mieszczańską oraz obrazy na płótnie przedstawiające XVIII i XIX wieczne panoramy Bytowa.

Sala druga: wystawa myśliwska.
W dawnych pomieszczeniach krzyżackiego urzędnika zobaczyć można salę myśliwską. Ekspozycję przygotowano przy pomocy fundacji Jeleń europejski w krajobrazie Pomorza. Na ścianach wyeksponowano ponad 60 poroży jelenich zaś w gablocie zgromadzono XVIII i XIX wieczne naczynia cynowe przedstawiające sceny łowieckie oraz współczesną biżuterię i ozdoby wykonane z jeleniego rogu.

Sala trzecia i czwarta: wystawy czasowe.
Pomieszczenie dawnej krzyżackiej kaplicy było jedyną salą na tym piętrze o sklepieniu żebrowym (pozostałe kolebkowe). Posiadało okna od strony północnej oraz dodatkowe od strony dziedzińca zamkowego. Wystrój i wyposażenie kaplicy nie zachowało się do dnia dzisiejszego. Na ścianach kaplicy znajdowały się barwna polichromie, których skromne fragmenty przetrwały w dokumentacji konserwatorskiej. W muzeum trwają badania które być może w przyszłości posłużą do zrekonstruowania wystroju średniowiecznej krzyżackiej kaplicy.
Obecnie pomieszczenia pełnią rolę sali wystaw czasowych. Prezentowanych jest tu kilka wystaw rocznie o różnorodnym charakterze.

Sala piąta: portrety książąt pomorskich.
W ostatniej sali zgromadzono portrety książąt pomorskiej dynastii Gryfitów. Współcześnie wykonana kolekcja przedstawia 16 portretów książąt i księżniczek pomorskich związanych historycznie z bytowskim zamkiem. Począwszy od Eryka II , który w 1454 roku otrzymał zamek od Kazimierza Jagiellończyka po Bogusława XIV, który 1637 roku swą bezpotomną śmiercią przerwał panowanie dynastii Gryfitów na Pomorzu.
W sali portretowej od wielu lat odbywają się koncerty kameralne w ramach cyklicznej imprezy zatytułowanej Muzyka na Zamku. Muzyki w wykonaniu profesorów i studentów Gdańskiej Akademii Muzycznej posłuchać można w każdy pierwszy wtorek miesiąca w czasie trwania roku akademickiego.

Drugie piętro - sala wystaw czasowych.
W średniowieczu mieścił się tu wysoki strych wykorzystywany jako spichlerz. Obecnie to wysokie piętro podzielono na trzy kondygnacje: poddasze, magazyny i salę wystaw czasowych. Jest to największe pomieszczenie ekspozycyjne w muzeum. Corocznie odbywa się tu kilka wystaw czasowych, są to najczęściej wystawy sztuki współczesnej i sztuki ludowej jak również tematyczne wystawy historyczne, archeologiczne i etnograficzne. Wykaz wystaw czasowych w zakłdce archiwum oraz aktualności.

Baszta młyńska
Baszta Młyńska została założona na planie koła o średnicy 10m, w narożu północno-zachodnim obwodu warownego zamku. Miała 6 kondygnacji z których najniższa była przesklepiona i znajdowała się pod poziomem terenu. W niej mieściło się więzienie. Druga i trzecia kondygnacja pełniły funkcje obronne, natomiast trzy najwyższe służyły jako izby mieszkalno-obronne. Ekspozycje muzealne znajdują się na 2 górnych kondygnacjach. Jedno piętro to sala rycerska w której obok makiety przedstawiającej wygląd zamku zprzełomu XIV i XV wieku zobaczyć można ciężką płytową zbroję rycerską, tarcze, hełmy, napierśniki misiurki, miecze, sztylety, nadziaki, topory i korbacze. Piętro drugie prezentuje fotografie z odbudowy zamku oraz kopie najstarszych rycin poświęconych historii zamku i miasta.